อะไรทำให้บัตรคอนเสิร์ตแพง จากมุมมองหลังบ้านที่ค่อย ๆ ทำลายซีนดนตรีช้า ๆ

คอนเสิร์ตของศิลปินคนไหน ที่ทำให้เราฉุกคิดขึ้นมาได้ว่า “ตั๋วคอนเสิร์ตกลายเป็นสิ่งฟุ่มเฟือยตั้งแต่เมื่อไหร่” วงต่างประเทศที่เราไม่คิดว่าเขาจะมาไทย แต่พอประกาศราคาบัตรก็ทำให้เท้าก่ายหน้าผากเลย บางวงขึ้นไปแตะถึง 4-5 พันบาทก็มี หลายคนคิดว่าซักครั้งในชีวิตถือว่าซื้อความสุข แต่อีกหลายคนก็ต้องคอตกเพราะไม่มีทางที่จะซื้อบัตรได้แน่นอน

เร็ว ๆ นี้บน Facebook ก็มีโพสต์ของสมาชิกพรรคประชาชนที่อยากให้ทุกคนมาแชร์ความเห็นเกี่ยวกับปัญหาของคอนเสิร์ตในบ้านเรา เพื่อนำไปต่อยอดและเสนอแก้ไขต่อไป เมื่อลองไล่ดูความคิดเห็นแล้วส่วนใหญ่พูดตรงกันเลยว่าตั๋วคอนเสิร์ตราคาแพงมาก ซึ่งหลายคนก็เสนอวิธีแก้ปัญหาหลายแบบ ทั้งการตั้งเพดานราคาบัตร หรือให้รัฐช่วยซัพพอร์ตค่าตั๋วในฐานะส่งเสริมวัฒนธรรม

แถมล่าสุดก็มีการประกาศการร่วมมือกันระหว่าง บริษัท Live Nation ผู้คร่ำหวอดธุรกิจบันเทิงทั่วโลก และ Impact Arena เวนิวที่ใหญ่ที่สุดในกรุงเทพฯ หลายคนมองว่านี่คือโอกาสในการพลิกโฉมวงการคอนเสิร์ตระดับโลกในประเทศไทย แต่บางคนก็แสดงความกังวลถึงอนาคตที่คาดเดาไม่ได้ของธุรกิจบันเทิงไทยที่อยู่ในมือของ Live Nation

ประจวบเหมาะกับที่ Business Insinder สำนักข่าวออนไลน์ชั้นนำสำหรับสายสตาร์ทอัพและนักลงทุนของอเมริกา เพิ่งปล่อยวีดีโอตัวใหม่ล่าสุดออกมาในชื่อว่า “Why Concert Tickets Are So Expensive — And Who’s To Blame” ทำไมบัตรคอนเสิร์ตถึงมีราคาแพง และเราควรจะโทษใครดี ซึ่งตีแผ่ความจริงที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังราคาตั๋วที่แพงเกินเอื้อมจากมุมมองของฝั่งธุรกิจ เรามาดูกันว่ามีอะไรน่าสนใจบ้าง

พวกเขาเกริ่นประเด็นนี้ด้วยการชี้ให้เห็นว่า ในปี 1965 หรือช่วงที่ The Beatles อยู่ในจุดที่พีคที่สุดของอาชีพศิลปินพวกเขา คอนเสิร์ตของพวกเขาราคาตั๋วเพียงแค่ 5.65 ดอลลาร์ หรือราว ๆ 179 บาท ซึ่งถ้าเทียบอัตราเงินเฟ้อแล้ว จะอยู่ที่ 58 ดอลลาร์หรือ 1,823 บาทเท่านั้น แต่ถ้าเทียบกับราคาตั๋ว Eras Tour ของ Taylor Swift เมื่อปีที่แล้ว ที่ราคาเฉลี่ยอยู่ที่ 3,800 ดอลลาร์ หรือเกือบแสนสองหมื่นบาท ซึ่งราคามากกว่าหน้าเว็บถึง 15 เท่า จะเห็นว่าราคาบัตรคอนเสิร์ตมันเพิ่มขึ้นจากสมัยก่อนอย่างมหาศาล

ช่วงทศวรรษ 1960–1990 รายได้หลักของศิลปินมาจากการขายแผ่นเสียงเป็นหลัก การทัวร์เลยมีขึ้นเพื่อโปรโมตอัลบั้มเท่านั้น แต่การมาถึงของเว็บแชร์ไฟล์ รวมถึงการละเมิดลิขสิทธิ์มากมาย ทำให้ยอดขายลดลงอย่างรุนแรง ธุรกิจดนตรีและศิลปินเองต้องปรับตัวครั้งใหญ่ จนทำให้การจัดคอนเสิร์ตกลายมาเป็นรายได้หลักที่พวกเขาควบคุมได้มากกว่า

Live Nation Entertainment เกิดจากการควบรวมของสองบริษัทยักษ์ ระหว่าง Live Nation และ Ticketmaster ในปี 2010 โดยหลังจากนั้นบริษัทได้ขยายอิทธิพลครอบคลุมทุกด้าน ตั้งแต่การจัดการศิลปิน การโปรโมต จัดการสถานที่ ไปจนถึงระบบขายตั๋ว โดยบริษัทเข้าควบคุมกว่า 60% ของเวนิวคอนเสิร์ตขนาดใหญ่ในสหรัฐฯ และ 90% ของอัฒจันทร์กลางแจ้ง (amphitheater) รายใหญ่ การควบรวมนี้ทำให้พวกเขามีอำนาจในการกำหนดราคาและควบคุมตลาดได้เกือบเบ็ดเสร็จ

นักการเมืองหลายคนเคยออกมาให้ความเห็นว่า การควบรวมนี้จะสร้างอำนาจผูกขาดที่ไม่มีใครเทียบได้ในวงการดนตรีและเวลาพิสูจน์แล้วว่าคำเตือนนั้นเป็นจริง ในปี 2024 กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ (DOJ) ได้ยื่นฟ้อง Live Nation โดยกล่าวหาว่าบริษัทใช้อำนาจทางธุรกิจขัดขวางการแข่งขันและเข้าข่ายผูกขาด ซึ่งใจความหลัก ๆ คือ การบังคับให้สถานที่จัดงานใช้ Ticketmaster เป็นผู้ขายตั๋วหลัก, ปิดกั้นศิลปินที่ไม่ใช้บริการของ Live Nation ไม่ให้เล่นในเวนิวของตัวเอง, เก็บค่าธรรมเนียมเกินจริงจากแฟน ๆ (junk fee) คดีนี้ถูกกำหนดให้ขึ้นศาลในเดือนมีนาคม 2026 ซึ่งอาจเป็นคดีสำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์วงการบันเทิงสหรัฐฯ และและอาจเปลี่ยนโฉมอุตสาหกรรมไลฟ์เอนเตอร์เทนเมนต์ทั้งหมด

แน่นอนว่า Live Nation ปฏิเสธทุกข้อกล่าวหา โดยระบุว่า “การอ้างว่าการกระทำของเราทำให้ราคาบัตรสูงขึ้นนั้น เป็นการกล่าวหาที่ไม่เป็นธรรม” แต่การที่บริษัทควบคุมฮอลล์ขนาดใหญ่กว่าประมาณ 60% ในสหรัฐ ก็บ่งบอกสถานะอำนาจของพวกเขาได้ชัดเจน

เว็บไซต์อย่าง StubHub หรือ SeatGeek ซึ่งเป็นเว็บไซต์สำหรับรีเซลบัตรคอนเสิร์ต เป็นอีกหนึ่งตัวเร่งที่ทำให้ราคาบัตรคอนเสิร์ตแพงขึ้นไปอีก ตั๋วคอนเสิร์ตบางใบพุ่งสูงเป็นสองเท่าจากราคาจริง ขณะที่รายงานของ GAO หรือสำนักงานตรวจสอบอิสระของรัฐสภาของอเมริกา พบว่าแพลตฟอร์มรีเซลเก็บค่าธรรมเนียมเฉลี่ยสูงถึง 31% ของราคารวม แม้ StubHub จะออกมาปฏิเสธว่าไม่ใช่ผู้กำหนดราคา โดยอ้างว่าผู้ขายแต่ละรายตั้งราคากันได้เอง แต่ในความเป็นจริง พวกเขายังได้ค่าธรรมเนียมทั้งจากผู้ซื้อและผู้ขาย ซึ่งอาจจะมากกว่ารายได้ของศิลปินบางคนเสียอีก

มีหลายไอเดียที่ถูกหยิบมาใช้เพื่อต่อสู่กับพวกรีเซล หนึ่งในนั้นคือ Dynamic Pricing ซึ่งราคาบัตรจะผันผวนตามความต้องการของตลาด มาจากแนวคิดที่จะดึงเงินที่ควรจะจ่ายให้รีเซลกลับมาจ่ายให้กับศิลปิน แต่ระบบนี้อาจทำให้บัตรคอนเสิร์ตราคา 150 ดอลลาร์อัพขึ้นไปถึง 500 ดอลลาร์ในเวลาไม่กี่วินาที ยิ่งซ้ำเติมแฟนคลับเข้าไปอีก Taylor Swift เป็นศิลปินคนแรก ๆ ที่ออกมาต่อต้านระบบนี้ เพราะมันคือการกีดกันแฟนเพลงของเธอให้ออกห่างไปอีก

รวมถึงศิลปินรุ่นใหม่อย่าง Olivia Dean ซึ่งเป็นศิลปินไม่กี่คนที่กล้าลุกขึ้นมางัดข้อกับ Ticketmaster ประกาศไม่เห็นด้วยกับระบบนี้ เพราะตอนนี้มีแค่คนรวยและบอทเท่านั้นซื้อตั๋วคอนเสิร์ตของเธอได้ รวมถึงทัวร์ล่าสุดของ Oasis สองพี่น้องก็ออกมาประกาศเลยว่าจะไม่ใช้ระบบนี้เหมือนกัน แม้จะทำให้พวกเขาสูญเสียรายได้มหาศาลตรงส่วนนี้ไป

ในปี 2025 รัฐบาลสหรัฐฯ และรัฐบาลอังกฤษ เริ่มดำเนินการเชิงนโยบายเพื่อจัดการกับปัญหาราคาบัตรหรือค่าธรรมเนียมแฝงในตลาดตั๋วคอนเสิร์ต ซึ่งถูกมองว่าเป็นหนึ่งในต้นเหตุหลักที่ทำให้แฟนเพลงจ่ายแพงเกินไปจนไม่เป็นธรรม

เมื่อเดือนพฤษภาคม 2025 Federal Trade Commission (FTC) ในสหรัฐฯ ได้ออกกฎระเบียบใหม่และเริ่มมีผลบังคับใช้ทันที โดยกำหนดให้ธุรกิจขายตั๋วคอนเสิร์ตและที่พักระยะสั้นต้องแสดงราคาสุทธิทั้งหมดรวมค่าธรรมเนียมที่จำเป็นจากต้นทาง แทนการซ่อนค่าธรรมเนียมไว้ในขั้นตอนชำระเงินหลังสุด และชี้แจ้งอย่างชัดเจนว่าพวกเขาต้องจ่ายอะไรเท่าไหร่บ้าง ทำให้การหมกเม็ดหรืออัพราคาอย่างไม่เป็นธรรมทำได้อย่างยากขึ้น

และเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมานี้ รัฐบาลสหราชอาณาจักรประกาศมาตรการใหม่เกี่ยวกับการขายตั๋วคอนเสิร์ตและการรีเซลบัตรคอนเสิร์ต โดยการรีเซลจะทำได้ไม่เกิน 30% จากราคาหน้าบัตร รวมถึงสั่งให้แพล็ตฟอร์มต้องบังคับจำนวนในการซื้อและการรีเซลด้วย เพื่อป้องกันการกว้านซื้อและนำมารีเซลเพื่อเก็งกำไรจริงจัง

และในอนาคตก็มีแพล็ตฟอร์มหลายเจ้าที่มีแผนจะนำเทคโนโลยี blockchain มาใช้ในระบบตั๋วคอนเสิร์ต ซึ่งทำให้แพล็ตฟอร์มสามารถควบคุมตั๋วได้ผ่านระบบเพื่อป้องกันการปลอมแปลง การโยกย้ายตั๋วในกฎเกณฑ์ที่ตั้งไว้เพื่อควบคุมราคาการรีเซลได้เองด้วย ก็หวังว่าเทคโนโลยีจะมาช่วยแก้ปัญหาตรงนี้ได้

ภายใต้แรงกดดันจากทั้งรัฐบาลและศิลปิน Live Nation ได้ประกาศคืนเงินให้ผู้บริโภคบางส่วน และให้คำมั่นว่าจะลดค่าธรรมเนียมรีเซลลง โดยเฉพาะในกรณีที่ราคาบัตรสูงกว่าราคาขายหน้าเว็บไซต์ แต่หลายคนยังคงไม่ไว้วางใจในเจตนาของบริษัท โดยมองว่าการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เป็นเพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า มากกว่าการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างแท้จริง

หันกลับมามองในบ้านเราเอง ก็มีปัญหารีเซลไม่ต่างกัน และหนักกว่าคือบัตรคอนเสิร์ตในบ้านเรามักจะราคาไม่หนีกับบัตรคอนเสิร์ตในประเทศโลกที่หนึ่ง หรือบางงานก็สูงกว่าด้วยซ้ำ ทั้งที่ค่าครองชีพของประเทศเรากับประเทศเหล่านั้นคือต่างกันหลายเท่าตัว ส่วนหนึ่งเพราะค่าใช้จ่ายในการเดินทางด้วย และที่สำคัญที่สุดคือค่าสถานที่ เพราะสถานที่จัดคอนเสิร์ตสเกลใหญ่ ๆ ของเราไม่เยอะ ทำให้ไม่มีการแข่งขันและตั้งราคาได้สูงมาก ๆ ในบัตรคอนเสิร์ตหนึ่งใบ มักจะเป็นการจ่ายค่าสถานที่ไปแล้วประมาณ 30% – 40%

และด้วยตัวเลือกด้านแพล็คฟอร์มเองก็ไม่ได้หลากหลายเท่าต่างประเทศ การรีเซลอาจทำไม่ได้สะดวกกว่าเท่าไหร่ ช่องโหว่นี้จึงทำให้เกิด “อาชีพรับกดบัตรคอนเสิร์ต” ขึ้นมา กลายเป็นว่าแฟนเพลงก็ต้องรับความเสี่ยงตรงนี้กันไปเอง ว่าจะเจอกับมิจฉาชีพหรือเปล่า เพราะเคยเกิดเหตุการณ์โกงบัตรคอนเสิร์ตหลักล้านขึ้นมาแล้วจริง ๆ โดยที่ผู้เสียหายไม่สามารถเรียกร้องอะไรได้เลยจากทั้งแพล็ตฟอร์มหรือใคร

ทำให้การมาของ Live Nation ที่จะเข้ามาร่วมธุรกิจกับ Impact Arena ยิ่งสร้างความกังวลให้กับทุกคนว่าจะเกิดเหตุการณ์ที่ราคาบัตรคอนเสิร์ตทะลุฟ้าในไทยซ้ำรอยอย่างที่เกิดขึ้นในต่างประเทศรึเปล่า

แต่ไหน ๆ ได้พูดถึงเรื่องบัตรคอนเสิร์ตแล้ว ในซีนนอกกระแสของเราก็มีปัญหาเกี่ยวกับราคาบัตรคอนเสิร์ตเหมือนกัน แต่เป็นขั้วตรงข้ามกับซีนแมสอย่างสิ้นเชิง ในช่วงปีที่ผ่านมา เราได้เห็นผู้จัดเฟสติวัลหน้าใหม่เกิดขึ้นมากมาย รวมถึงแบรนด์เครื่องดื่มหลาย ๆ เจ้าที่ลงมาเล่นตลาดคอนเสิร์ตและมิวสิคเฟสติวัลด้วยตัวเอง

สิ่งหนึ่งที่ผู้เล่นบางคนในตลาดเหล่านี้ไม่ค่อยได้คำนึงถึง คือจำนวนศิลปินกับราคาบัตรที่ไม่สัมพันธ์กัน ในคอนเสิร์ตหรือเฟสติวัลที่มีสเกลใหญ่มาก ๆ ซึ่งเขาสามารถเอาวงดัง ๆ มาได้มากมาย โดยส่วนใหญ่อาจจะมีสปอนเซอร์คอยซัพพอร์ตค่าตัวศิลปินให้อยู่หลังบ้าน และเมื่อหลาย ๆ เจ้าทำแบบนี้ ทำให้มีคอนเสิร์ตที่ไลน์อัพซ้ำ ๆ กันเต็มไปหมด แฟนเพลงหลายคนก็ต้องเลือกที่จะไปได้แค่งานเดียวเพราะมีภาระค่าใช้จ่ายเยอะ หรือมีเงินในการอุดหนุนคอนเสิร์ตได้แค่งานเดียว

ทำให้เกิดการแข่งขันในตลาดคอนเสิร์ตเฟสติวัลโดยกลยุทธ “pricing” หรือการตัดราคาลงมาเพื่อเพิ่มยอดขาย ซึ่งเรามองว่าเป็นวิธีที่อันตรายมาก และอาจทำให้ตลาดคอนเสิร์ตพังได้เลย

เพราะการที่คนดูรู้สึกว่าการซื้อบัตรราคาหลักร้อยแล้วได้ดูวงใหญ่ ๆ เยอะ ๆ ได้ในงานเดียว จะทำให้คนดูมองความคุ้มค่าจากราคาบัตรมากกว่าคุณค่าของตัวศิลปินเอง เมื่องานอื่น ๆ ไม่สามารถจัดไลน์อัพได้เยอะและใหญ่เท่ากันก็จะมองว่าไม่คุ้มค่าไม่น่าไป ทำให้ผู้เล่นใหม่ ๆ ที่มาลงทุนในตลาดนี้ค่อย ๆ ล้มหายตายจากกันไปเพราะสายป่านไม่ยาวเท่าแบรนด์เครื่องดื่มใหญ่ ๆ

ซึ่งส่งผลให้คนทั่วไปมองว่าคอนเสิร์ตเล็ก ๆ ราคา 300 บาทที่มีวงไม่รู้จัก กลายเป็นงานที่ไม่ได้น่าไป ส่วนหนึ่งเพราะไม่เคยฟังและไม่ได้อยากจะฟังวงใหม่ ๆ ถ้าต้องเสียเงิน ซึ่งมีอีกปัญหาหนึ่งซ้อนทับอยู่ในนั้นคือ ราคาบัตรคอนเสิร์ตงานเล็ก ๆ ที่ราคาเท่าเดิมมา 20 ปีแล้ว เราจำได้ว่าสมัย PLAY YARD บัตรก็ราคา 250-400 บาทเท่านั้น และตอนนี้ราคาก็ยังเท่าเดิม ในขณะที่สินค้าทุกอย่างราคาขึ้นตามเงินเฟ้อไปหมดแล้ว ทั้งค่าข้าว ค่าเดินทาง ค่าที่พัก แต่บางที่ศิลปินยังต้องขายบัตร 300 บาทอยู่ไม่งั้นคนไม่ซื้อ

และที่น่าเจ็บใจคือไม่มีใครสนใจด้วยซ้ำถ้าศิลปินตัวเล็ก ๆ เหล่านี้จะเลิกทำเพลงเพราะไม่สามารถเลี้ยงปากท้องตัวเองได้ด้วยสิ่งที่พวกเขารัก

สิ่งที่เกิดขึ้นมันไม่ใช่ผลจากปัจจัยใดปัจจัยหนึ่ง แต่เป็นผลลัพธ์ของโครงสร้างอุตสาหกรรมดนตรีที่เปลี่ยนไป หากยังไม่มีการแก้ไขอย่างจริงจัง คอนเสิร์ตอาจไม่ใช่พื้นที่ทางวัฒนธรรมของทุกคนอีกต่อไป แต่จะกลายเป็นแค่สินค้าฟุ่มเฟือยที่ทิ้งคนตัวเล็กตัวน้อยไว้ข้างหลัง

เราเองก็เข้าใจอยู่เต็มอกว่าการจัดคอนเสิร์ตก็เป็นอีกหนึ่งธุรกิจที่ต้องทำกำไรเหมือนกัน แต่ถ้ากำไรที่มันมากเกินไป ก็กลายมาเป็นคำถามที่ย้อนกลับมาว่ามีใครกำลังโดนเอาเปรียบอยู่หรือเปล่า ทั้งที่ดนตรีมันควรจะเป็นสิ่งที่ทุกคนเข้าถึงได้ในชีวิตประจำวัน ไม่ต้องขายไตเพื่อซื้อบัตรคอนเสิร์ตของศิลปินที่เรารัก ทั้งผู้จัด ศิลปินและคนดูไม่ว่าจะสเกลเล็ก กลาง หรือใหญ่ ควรจะช่วยกันสร้าง ecosystem ที่ยั่งยืนไปด้วยกัน เพราะถ้าขาดใครคนใดคนหนึ่งในสมการนี้ไป ความหลากหลายของดนตรีก็จะหายไป และธุรกิจคอนเสิร์ตก็จะต้องพังลงซักวันแน่นอน